Praktyczny poradnik dla seniorów DŁUŻEJ W ZDROWIU AI Generated

KolagenCito – świadomy wybór dla Twojego organizmu Kupisz w aptekach i sklepach zielarskich. DOSTĘPNY WAPTEKACH I ZIELARNIACH PROMOCJA - świadomy wybór dla Twojego organizmu. Kupisz w aptekach i sklepach zielarskich. To prosty sposób na wzbogacenie codziennego jadłospisu o kolagen DOSTĘPNY WAPTEKACH I ZIELARNIACH KolagenCito - świadomy wybór dla Twojego organizmu. Kupisz w aptekach i sklepach zielarskich. Dlaczego KolagenCito – ponieważ zasługuna to co najlepsze! KolagenCito to produkt wzbogacony, który łączy kolagen z witaminą C.Witamina C pomaga w prawidłowej produkcji kolagenu w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania kości, chrząstki, dziąseł, skóry oraz naczyń krwionośnych. Dodatkowo witamina C pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego oraz w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym. KolagenCito doskonale wpisuje się w codzienny styl życia osób, które cenią świadome wybory żywieniowe. Wybierając KolagenCito, stawiasz na znane składniki oraz wygodę codziennego stosowania.Wystarczą 3 pastylki dziennie. Niezależnie od stylu życia, KolagenCito może być wygodnym wyborem dla osób, które chcą wzbogacić swoją dietę. Wybierz KolagenCito – produkt stworzony z myślą o nowoczesnych osobach. Wprowadź KolagenCito do swojej codziennej diety i przekonaj się, jak łatwo zadbać o wartościowe składniki każdego dnia. Kup DOBRY WYBÓR Producent: Reutter GmbH Dystrybutor: P.P.H.U. IZAKPOL ul. Dąbrowskiego 5 96-300 Żyrardów, izakpol@go2.pl DOSTĘPNY WAPTEKACH I ZIELARNIACH jesz

Praktyczny poradnik dla seniorów DŁUŻEJ W ZDROWIU

REDAKTOR PROWADZĄCA Magdalena Piorunek KOORDYNATOR WYDAWNICZY Magdalena Napierała KOORDYNATOR GRAFICZNY Klaudia Stanisławiak-Kurdzieko, Edyta Mirecka REKLAMA Ewa Mokrzycka tel. 603 540 115 ewa.mokrzycka@forum-media.pl SKŁAD I ŁAMANIE Agnieszka Kawalec-Brzeska KOREKTA Grażyna Jaworska GRAFIKA NA OKŁADCE AI Generated ISBN 978-83-260-6217-9 WYDAWCA Forum Media Polska Sp. z o.o. ul. Polska 13, 60-595 Poznań tel. 61 66 55 800 www.e-forum.pl © Copyright by Forum Media Polska Sp. z o.o., Poznań 2026 Wszystkie prawa zastrzeżone Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść reklam, ogłoszeń i artykułów promocyjnych.

PATRONAT

4 Dłużej w zdrowiu Drodzy Czytelnicy! Zdrowie po 60. roku życia wymaga świadomej troski, regularnej profilaktyki i reagowania na sygnały wysyłane przez organizm. Wiele dolegliwości można skutecznie kontrolować, jeśli odpowiednio wcześnie zadbamy o badania, konsultacje lekarskie i codzienne nawyki. W tym poradniku zebraliśmy najważniejsze informacje dotyczące zdrowia seniorów. Podpowiadamy, jakie badania warto wykonywać, jak przygotować się do wizyty u lekarza oraz jak prawidłowo kontrolować ciśnienie w domu. Wyjaśniamy również, co oznaczają wyniki badań poziomu cholesterolu i cukru oraz dlaczego warto je regularnie monitorować. Poruszamy także tematy, o których często trudno mówić, ale które mają duży wpływ na komfort życia – zdrowie jamy ustnej, pielęgnacja protez, hemoroidy czy nietrzymanie moczu. Nie zabrakło również wskazówek dotyczących stosowania probiotyków po 60. roku życia. Mamy nadzieję, że ten poradnik będzie dla Państwa praktycznym wsparciem w codziennej trosce o zdrowie i pomoże podejmować świadome decyzje dotyczące profilaktyki oraz leczenia. Redakcja

REMED SENIOR ULGA DLA TWOICH STAWÓW Chłodząco-rozgrzewający żel do pielęgnacji stawów i mięśni CHŁODZI Chłodzi – natychmiastowa ulga, łagodzi ból oraz zmniejsza obrzęk ROZGRZEWA Rozgrzewa - rozluźnia mięśnie, poprawia krążenie i elastyczność REGENERUJE Regenerujewspiera odbudowę i komfort stawów na co dzień DLACZEGO WARTO WYBRAĆ? ✓ Podwójne działanie chłodzącorozgrzewające – ciepło i chłód w jednej formule ✓ Szybko łagodzi dyskomfort i napięcie mięśni oraz stawów ✓ Wspiera regenerację i poprawia komfort codziennej aktywności ✓ Formuła stworzona z myślą o potrzebach seniorów – delikatna i skuteczna SZYBKIE WCHŁANIANIE • ŁATWA APLIKACJA • KOMFORTOWE STOSOWANIE ZESKANUJ I DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ

6 Dłużej w zdrowiu Spis treści SPIS TREŚCI Jakie badania warto wykonywać po 60. roku życia? 9 Jak przygotować się do wizyty u lekarza? 21 Ciśnienie pod kontrolą – jak prawidłowo mierzyć je w domu? 28 Cholesterol i cukier – co mówią wyniki badań? 38 Zdrowie jamy ustnej i prawidłowa pielęgnacja protez 46 Problem, o którym trudno mówić – jak radzić sobie z hemoroidami? 55 Probiotyki po 60. r.ż. – kiedy i jak je stosować? 62 Nietrzymanie moczu – problem, który można leczyć 68

9 Dłużej w zdrowiu Jakie badania warto wykonywać po 60. roku życia? Redakcja JAKIE BADANIA WARTO WYKONYWAĆ PO 60. ROKU ŻYCIA? Po 60. roku życia regularne badania profilaktyczne nabierają szczególnego znaczenia. Wiele chorób, między innymi: nadciśnienie, cukrzyca, przewlekła choroba nerek czy niektóre nowotwory, może przez długi czas nie powodować wyraźnych dolegliwości. Wczesne wykrycie nieprawidłowości pozwala rozpocząć odpowiednie postępowanie, ograniczyć ryzyko powikłań oraz dłużej zachować sprawność i samodzielność. Nie istnieje jednak jeden zestaw badań odpowiedni dla każdego seniora. Ich zakres i częstotliwość powinny zależeć od stanu zdrowia, przyjmowanych leków, wcześniejszych wyników, stylu życia oraz chorób występujących w rodzinie. Dlatego indywidualny plan profilaktyki najlepiej ustalić z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej. Zacznij od bilansu zdrowia Podstawą profilaktyki jest regularny kontakt z lekarzem POZ. Wizyta kontrolna może obejmować rozmowę o samopoczuciu, codziennym funkcjonowaniu i przyjmowanych lekach, a także podstawowe pomiary: ƒ ciśnienia tętniczego, ƒ tętna, ƒ masy ciała i wzrostu, ƒ wskaźnika BMI, ƒ obwodu talii.

10 Dłużej w zdrowiu Jakie badania warto wykonywać po 60. roku życia? Lekarzowi warto powiedzieć także o pogorszeniu pamięci, obniżonym nastroju, bezsenności, problemach z poruszaniem się, zawrotach głowy oraz upadkach. Takie dolegliwości nie zawsze wynikają wyłącznie z wieku i mogą wymagać dokładniejszej oceny. Osoby od 50. roku życia mogą raz na trzy lata skorzystać z bezpłatnego programu „Moje Zdrowie”. Jest on realizowany przez przychodnię POZ, w której pacjent ma złożoną deklarację. Program nie ma górnej granicy wieku [1, 2]. Program „Moje Zdrowie” – jakie badania obejmuje? Program „Moje Zdrowie” jest bilansem zdrowia osoby dorosłej. Rozpoczyna się od wypełnienia ankiety dotyczącej między innymi stylu życia, chorób występujących w rodzinie, zdrowia psychicznego i czynników ryzyka wybranych chorób. Ankietę można wypełnić: ƒ na Internetowym Koncie Pacjenta, ƒ w aplikacji mojeIKP, ƒ z pomocą pracownika przychodni POZ. Podstawowy zakres badań laboratoryjnych obejmuje: ƒ morfologię krwi, ƒ glukozę, ƒ kreatyninę z wyliczeniem eGFR, ƒ lipidogram, ƒ TSH, ƒ badanie ogólne moczu. W zależności od wieku, płci i odpowiedzi udzielonych w ankiecie zakres może zostać rozszerzony między innymi o próby wątrobowe, przeciwciała anty- -HCV, lipoproteinę(a) lub PSA u mężczyzn. Po wykonaniu badań odbywa się wizyta podsumowująca. Pracownik medyczny omawia wyniki, wykonuje podstawowe pomiary i przygotowuje indywidualny plan zdrowotny. Jeżeli u osoby po 60. roku życia ankieta wskaże ryzyko zaburzeń poznawczych, może zostać przeprowadzona ocena za pomocą testu Mini-Cog [1].

11 Dłużej w zdrowiu Jakie badania warto wykonywać po 60. roku życia? Udział w programie nie zastępuje bieżącego leczenia ani badań kontrolnych zlecanych w związku z rozpoznanymi chorobami. Kontrola ciśnienia tętniczego Nadciśnienie może przez wiele lat nie wywoływać charakterystycznych objawów. Nieleczone zwiększa ryzyko udaru mózgu, zawału serca, niewydolności serca oraz uszkodzenia nerek. Ciśnienie powinno być mierzone podczas wizyt kontrolnych. Lekarz może również zalecić wykonywanie pomiarów w domu. Należy wówczas korzystać ze sprawdzonego ciśnieniomierza naramiennego, dokonywać pomiaru po kilku minutach odpoczynku i zapisywać wyniki. Pojedynczy podwyższony wynik nie przesądza o rozpoznaniu nadciśnienia. Powtarzające się nieprawidłowe wartości wymagają konsultacji z lekarzem. Morfologia krwi Morfologia pomaga ocenić ogólny stan organizmu i może wskazywać między innymi na niedokrwistość, infekcję lub zaburzenia dotyczące komórek krwi. Wskazaniem do wcześniejszej konsultacji mogą być: ƒ przewlekłe zmęczenie, ƒ bladość skóry, ƒ duszność przy niewielkim wysiłku, ƒ częste infekcje, ƒ łatwe powstawanie siniaków, ƒ niewyjaśnione osłabienie. Częstotliwość wykonywania morfologii powinien określić lekarz. Badanie może być potrzebne częściej u osób z chorobami przewlekłymi, nieprawidłowymi wcześniejszymi wynikami lub przyjmujących niektóre leki.

12 Dłużej w zdrowiu Jakie badania warto wykonywać po 60. roku życia? Glukoza we krwi Ryzyko cukrzycy typu 2 zwiększa się wraz z wiekiem. Choroba może przez długi czas nie powodować wyraźnych dolegliwości, dlatego warto kontrolować poziom glukozy. W przypadku nieprawidłowego wyniku lekarz może zlecić dodatkowe badania, na przykład oznaczenie hemoglobiny glikowanej HbA1c. Szczególnej kontroli wymagają osoby: ƒ z nadwagą lub otyłością, ƒ z nadciśnieniem, ƒ z chorobami serca, ƒ mało aktywne fizycznie, ƒ mające cukrzycę w najbliższej rodzinie. Lipidogram Lipidogram obejmuje oznaczenie cholesterolu całkowitego, frakcji LDL i HDL oraz triglicerydów. Pomaga oszacować ryzyko rozwoju miażdżycy i chorób układu krążenia. Wynik powinien zostać oceniony przez lekarza w połączeniu z innymi informacjami, takimi jak: wiek, ciśnienie tętnicze, palenie tytoniu, występowanie cukrzycy oraz przebyte choroby serca i naczyń. Osoby stosujące leki obniżające poziom cholesterolu powinny wykonywać badania zgodnie z indywidualnym planem kontroli. Badanie nerek i moczu Pogarszająca się czynność nerek może początkowo nie powodować wyraźnych objawów. Do podstawowej oceny należą: ƒ kreatynina z wyliczeniem eGFR, ƒ badanie ogólne moczu, ƒ w określonych przypadkach oznaczenie albuminy w moczu. Regularna kontrola jest szczególnie ważna u osób z cukrzycą, nadciśnieniem, chorobami serca oraz przyjmujących leki mogące wpływać na czynność nerek.

13 Dłużej w zdrowiu Jakie badania warto wykonywać po 60. roku życia? Kontrola tarczycy Zarówno niedoczynność, jak i nadczynność tarczycy mogą u osób starszych powodować mało charakterystyczne dolegliwości, takie jak: ƒ zmęczenie lub senność, ƒ zmiana masy ciała, ƒ kołatanie serca, ƒ zaparcia, ƒ rozdrażnienie, ƒ pogorszenie koncentracji lub pamięci. Podstawowym badaniem oceniającym pracę tarczycy jest oznaczenie TSH. Jeśli wynik jest nieprawidłowy, lekarz może rozszerzyć diagnostykę. Profilaktyka raka jelita grubego W Polsce bezpłatny program badań przesiewowych raka jelita grubego obejmuje osoby: ƒ w wieku 50–65 lat, ƒ w wieku 40–49 lat, jeżeli u najbliższego krewnego rozpoznano raka jelita grubego, które nie miały wykonanej kolonoskopii w ciągu ostatnich 10 lat i nie mają objawów sugerujących nowotwór. Badanie w ramach programu nie wymaga skierowania [3, 4]. Kolonoskopia pozwala obejrzeć wnętrze jelita grubego, pobrać materiał do badania oraz usunąć niektóre polipy. Osoba, która ukończyła 65 lat i wcześniej nie wykonała badania, powinna omówić z lekarzem dalsze postępowanie. Po przekroczeniu wieku przewidzianego w programie badanie może być wykonane z innych wskazań medycznych. Pojawienie się krwi w stolcu, utrzymująca się zmiana rytmu wypróżnień, niewyjaśniona niedokrwistość, ból brzucha lub niezamierzona utrata masy ciała wymagają konsultacji lekarskiej. W takiej sytuacji potrzebna jest diagnostyka objawów, a nie badanie przesiewowe.

14 Dłużej w zdrowiu Jakie badania warto wykonywać po 60. roku życia? Mammografia Kobiety w wieku 45–74 lat mogą korzystać z bezpłatnej mammografii w ramach programu profilaktyki raka piersi. Badanie wykonuje się zasadniczo co dwa lata, jeśli pacjentka w tym czasie nie miała mammografii w ramach programu. W określonych sytuacjach związanych z zakończonym leczeniem raka piersi badanie może być zalecane co 12 miesięcy [2, 5]. Mammografia nie wymaga skierowania. Można się na nią zapisać między innymi przez centralną e-rejestrację na Internetowym Koncie Pacjenta lub w aplikacji mojeIKP. Nie należy czekać na kolejne badanie przesiewowe, jeśli pojawi się: ƒ guzek w piersi, ƒ zmiana kształtu lub wielkości piersi, ƒ wciągnięcie brodawki, ƒ wydzielina z brodawki, ƒ zaczerwienienie, zgrubienie lub zmiana wyglądu skóry. Po ukończeniu 74 lat decyzję o dalszym wykonywaniu mammografii należy podjąć indywidualnie z lekarzem. Test HPV HR i profilaktyka raka szyjki macicy Program profilaktyki raka szyjki macicy jest przeznaczony dla kobiet w wieku 25–64 lat. Zgodnie z informacją NFZ od 1 sierpnia 2026 r. podstawowym badaniem przesiewowym finansowanym w programie jest test HPV HR [6]. Test wykrywa typy wirusa brodawczaka ludzkiego związane z wysokim ryzykiem rozwoju raka szyjki macicy. Przy wyniku ujemnym badanie wykonuje się zasadniczo raz na pięć lat. Jeżeli wynik testu HPV HR jest dodatni, z tej samej próbki wykonywana jest cytologia na podłożu płynnym, czyli LBC. Dalsze postępowanie zależy od wyników. Badanie jest bezpłatne i nie wymaga skierowania. Można je wykonać w poradniach ginekologicznych oraz wybranych przychodniach POZ realizujących program NFZ. Kobieta, która ukończyła 64 lata, powinna zapytać ginekologa, czy ze względu na wcześniejsze wyniki, przebyte zmiany przedrakowe lub inne czynniki ryzyka potrzebuje dalszych kontroli.

15 Dłużej w zdrowiu Jakie badania warto wykonywać po 60. roku życia? PSA i profilaktyka raka prostaty U mężczyzn po 60. roku życia można rozważyć oznaczenie PSA. W programie „Moje Zdrowie” PSA znajduje się w pakiecie rozszerzonym dla mężczyzn po 50. roku życia [1]. Podwyższone PSA nie zawsze oznacza raka prostaty. Na wynik mogą wpływać między innymi łagodny rozrost gruczołu krokowego, stan zapalny, zakażenie dróg moczowych, aktywność seksualna oraz niektóre zabiegi medyczne. Prawidłowy wynik nie wyklucza natomiast choroby całkowicie. Dlatego decyzję o badaniu i interpretację wyniku należy omówić z lekarzem. Konsultacji wymagają również trudności z oddawaniem moczu, częste oddawanie moczu w nocy, krew w moczu lub nowe dolegliwości bólowe. Profilaktyka raka płuca U wieloletnich palaczy i niektórych byłych palaczy lekarz może rozważyć badanie przesiewowe z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej płuc. Kwalifikacja zależy między innymi od wieku, intensywności palenia, czasu trwania nałogu oraz ogólnego stanu zdrowia. Zwykłe zdjęcie RTG klatki piersiowej nie zastępuje niskodawkowej tomografii stosowanej w badaniach przesiewowych. Ministerstwo Zdrowia podkreśla znaczenie tej metody we wczesnym wykrywaniu raka płuca [7]. Przewlekły lub zmieniający się kaszel, krwioplucie, duszność, ból w klatce piersiowej albo niewyjaśniona utrata masy ciała wymagają konsultacji lekarskiej. Densytometria i profilaktyka osteoporozy Osteoporoza może przez wiele lat rozwijać się bez wyraźnych dolegliwości, a jej pierwszym objawem bywa złamanie powstałe po niewielkim urazie. Do oceny gęstości mineralnej kości służy densytometria DXA, najczęściej wykonywana w obrębie biodra i kręgosłupa.

16 Dłużej w zdrowiu Jakie badania warto wykonywać po 60. roku życia? Potrzebę wykonania densytometrii należy omówić z lekarzem. Przy podejmowaniu decyzji uwzględnia się między innymi: ƒ wcześniejsze złamania po niewielkim urazie, ƒ obniżenie wzrostu lub podejrzenie złamania kręgu, ƒ niską masę ciała, ƒ występowanie osteoporozy lub złamań w najbliższej rodzinie, ƒ długotrwałe przyjmowanie glikokortykosteroidów, ƒ palenie tytoniu, ƒ nadmierne spożywanie alkoholu, ƒ choroby i terapie zwiększające ryzyko utraty masy kostnej. Zakres diagnostyki oraz termin ewentualnego powtórzenia badania ustala lekarz indywidualnie, na podstawie stanu zdrowia i ryzyka złamań. Kontrola wzroku Pogorszenie widzenia może ograniczać samodzielność i zwiększać ryzyko upadków. Po 60. roku życia częściej występują między innymi: zaćma, jaskra oraz zwyrodnienie plamki związane z wiekiem. Na badanie okulistyczne warto zgłosić się szczególnie wtedy, gdy pojawią się: ƒ trudności z czytaniem, ƒ zamglone lub zniekształcone widzenie, ƒ pogorszenie widzenia po zmroku, ƒ zawężenie pola widzenia, ƒ błyski, mroczki lub ciemna zasłona przed okiem. Osoby z cukrzycą powinny przestrzegać zaleceń dotyczących kontroli okulistycznej. Nagłe pogorszenie lub utrata widzenia wymagają pilnej pomocy medycznej.

17 Dłużej w zdrowiu Jakie badania warto wykonywać po 60. roku życia? Badanie słuchu Niedosłuch może rozwijać się stopniowo. Sygnałem ostrzegawczym bywa częste proszenie o powtórzenie wypowiedzi, problem z rozumieniem rozmowy w większej grupie lub coraz głośniejsze ustawianie telewizora. Pogorszenie słuchu może ograniczać kontakty społeczne i utrudniać codzienne funkcjonowanie. W razie takich objawów warto skonsultować się z lekarzem POZ, laryngologiem lub audiologiem. Nagłe pogorszenie słuchu, zwłaszcza w jednym uchu, wymaga pilnej konsultacji. Kontrola stomatologiczna Stan jamy ustnej wpływa na komfort jedzenia, sposób odżywiania i ogólny stan zdrowia. Regularnych kontroli potrzebują również osoby korzystające z protez zębowych. Konsultacji wymagają: ƒ krwawienie dziąseł, ƒ ruchomość zębów, ƒ ból podczas gryzienia, ƒ niegojące się owrzodzenia, ƒ guzki lub zgrubienia w jamie ustnej, ƒ źle dopasowana lub powodująca otarcia proteza. Zmiany w jamie ustnej, które utrzymują się około dwóch tygodni, powinny zostać ocenione przez lekarza lub stomatologa. Pamięć i zdrowie psychiczne Pogorszenie pamięci nie zawsze oznacza rozwijające się otępienie. Może być związane między innymi z depresją, bezsennością, niedoborami, chorobami tarczycy, działaniem leków albo pogorszeniem słuchu. Z lekarzem warto porozmawiać, jeśli pojawiają się: ƒ częste trudności z zapamiętywaniem niedawnych wydarzeń, ƒ gubienie się w znanych miejscach,

18 Dłużej w zdrowiu Jakie badania warto wykonywać po 60. roku życia? ƒ problemy z wykonywaniem codziennych czynności, ƒ trudności z przyjmowaniem leków lub płaceniem rachunków, ƒ zmiany zachowania, ƒ utrzymujący się smutek, lęk lub utrata zainteresowań. Wczesna ocena pomaga znaleźć przyczynę problemu i zaplanować odpowiednie postępowanie. Ocena ryzyka upadków Każdy upadek, nawet jeśli nie spowodował urazu, warto zgłosić lekarzowi. Przyczyną mogą być między innymi: zaburzenia równowagi, osłabienie mięśni, pogorszenie wzroku, nagły spadek ciśnienia po wstaniu albo działanie przyjmowanych leków. Lekarz może ocenić chód, równowagę, siłę mięśni, ciśnienie w różnych pozycjach oraz stosowane preparaty. W niektórych przypadkach potrzebna jest konsultacja fizjoterapeuty lub wprowadzenie ćwiczeń poprawiających siłę i równowagę. Przegląd przyjmowanych leków Osoby starsze często przyjmują kilka leków, suplementów i preparatów dostępnych bez recepty. Zwiększa to ryzyko interakcji oraz działań niepożądanych. Na wizytę warto zabrać pełną listę przyjmowanych środków wraz z dawkami. Lekarz powinien wiedzieć również o suplementach, preparatach ziołowych i lekach przeciwbólowych stosowanych bez recepty. Nie należy samodzielnie odstawiać leków ani zmieniać ich dawkowania. Szczepienia są częścią profilaktyki Podczas wizyty warto sprawdzić historię szczepień. Lekarz może zaproponować szczepienia odpowiednie do wieku, stanu zdrowia oraz występujących czynników ryzyka, między innymi przeciw grypie, COVID-19, pneumokokom, półpaścowi lub krztuścowi.

19 Dłużej w zdrowiu Jakie badania warto wykonywać po 60. roku życia? W ramach programu „Moje Zdrowie” pacjent może otrzymać indywidualną listę zalecanych szczepień [1]. Najważniejsza jest regularność Po 60. roku życia warto pamiętać o kontroli ciśnienia, glukozy, cholesterolu, morfologii, czynności nerek i tarczycy oraz o badaniach onkologicznych dopasowanych do wieku, płci i indywidualnego ryzyka. Równie ważne są wzrok, słuch, zdrowie kości i jamy ustnej, sprawność ruchowa, pamięć oraz samopoczucie psychiczne. Zakres i terminy badań należy ustalać indywidualnie z lekarzem, szczególnie w przypadku chorób przewlekłych i stałego przyjmowania leków. Ważne! Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady medycznej, diagnozy ani podstawy do rozpoczęcia, zmiany lub przerwania leczenia. W razie wystąpienia nowych albo niepokojących objawów należy skontaktować się z lekarzem i nie czekać na termin planowego badania profilaktycznego. Źródła: 1. Pacjent.gov.pl, „Program Moje Zdrowie”, aktualizacja: 9 lipca 2026 r., https://pacjent.gov.pl/program-moje-zdrowie. 2. Ministerstwo Zdrowia, „Bezpłatne programy profilaktyczne”, https://www. gov.pl/web/zdrowie/bezplatne-programy-profilaktyczne. 3. Narodowy Fundusz Zdrowia, „Program badań przesiewowych raka jelita grubego”, https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/programy-profilaktyczne/ program-badan-przesiewowych-raka-jelita-grubego/. 4. Główny Inspektorat Sanitarny, „Program profilaktyki raka jelita grubego”, https://www.gov.pl/web/gis/program-profilaktyki-raka-jelita-grubego. 5. Ministerstwo Zdrowia, „Program profilaktyki raka piersi – mammografia”, https://www.gov.pl/web/zdrowie/program-profilaktyki-raka-piersi- -mammografia-. 6. Narodowy Fundusz Zdrowia, „Test HPV HR – skuteczniejsza profilaktyka raka szyjki macicy”, aktualizacja: 31 lipca 2026 r., https://www.nfz.

20 Dłużej w zdrowiu Jakie badania warto wykonywać po 60. roku życia? gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/wczesniej-niedostepny-teraz- -zrobisz-go-na-nfz-test-hpv-hr-skuteczniejsza-profilaktyka-raka-szyjki- -macicy,8841.html. 7. Ministerstwo Zdrowia, „Leczenie raka płuca w Polsce: więcej możliwości terapii, prostszy program lekowy i większy nacisk na wczesne wykrywanie”, aktualizacja: 10 sierpnia 2026 r., https://www.gov.pl/web/zdrowie/leczenie-raka-pluca-w-polsce-wiecej-mozliwosci-terapii-prostszy-program- -lekowy-i-wiekszy-nacisk-na-wczesne-wykrywanie.

21 Dłużej w zdrowiu Jak przygotować się do wizyty u lekarza? Redakcja JAK PRZYGOTOWAĆ SIĘ DO WIZYTY U LEKARZA? Wizyta u lekarza bywa stresująca. W krótkim czasie trzeba opisać dolegliwości, odpowiedzieć na pytania, zapamiętać zalecenia i upewnić się, jak stosować przepisane leki. Dobre przygotowanie pozwala lepiej wykorzystać czas konsultacji i ułatwia lekarzowi ocenę stanu zdrowia. Przed wizytą określ jej najważniejszy cel Zastanów się, dlaczego zgłaszasz się do lekarza. Czy powodem są nowe objawy, pogorszenie samopoczucia, kontrola choroby przewlekłej, omówienie wyników badań, przedłużenie recept czy działania profilaktyczne? Jeśli masz kilka problemów zdrowotnych, zapisz je i ustal, który jest najpilniejszy. Na początku wizyty powiedz lekarzowi, co niepokoi cię najbardziej. Dzięki temu nawet podczas krótkiej konsultacji najważniejsza sprawa zostanie omówiona w pierwszej kolejności. Dobre określenie celu wizyty pomaga lekarzowi w postawieniu diagnozy i zaplanowaniu dalszego postępowania [1]. Zapisz swoje objawy Przed wizytą przygotuj krótką informację o dolegliwościach. Zapisz: ƒ kiedy pojawiły się pierwsze objawy, ƒ czy występują stale, czy okresowo, ƒ jak często się powtarzają, ƒ co je nasila, a co łagodzi, ƒ jak bardzo są dokuczliwe, na przykład w skali od 0 do 10,

22 Dłużej w zdrowiu Jak przygotować się do wizyty u lekarza? ƒ czy towarzyszą im inne dolegliwości, ƒ czy podobny problem występował już wcześniej. Jeżeli odczuwasz ból, spróbuj określić jego miejsce i charakter. Zastanów się, czy jest ostry, tępy, piekący, pulsujący lub uciskający oraz czy promieniuje do innej części ciała. Takie informacje mogą być dla lekarza bardzo pomocne [1, 2]. Objawy, które pojawiają się tylko od czasu do czasu, można sfotografować. Dotyczy to na przykład obrzęku, zaczerwienienia albo zmian skórnych. Warto również prowadzić notatki z pomiarów ciśnienia, poziomu cukru, temperatury, masy ciała lub tętna, szczególnie jeśli lekarz wcześniej o to prosił [1]. Przygotuj pełną listę leków To jeden z najważniejszych elementów przygotowania do wizyty, szczególnie gdy leczysz się u kilku specjalistów. Zapisz wszystkie stosowane preparaty: ƒ leki przyjmowane codziennie, ƒ leki stosowane tylko w razie potrzeby, ƒ krople, maści, plastry i zastrzyki, ƒ leki dostępne bez recepty, ƒ witaminy, suplementy diety oraz preparaty ziołowe. Przy każdym preparacie podaj nazwę, dawkę oraz częstotliwość stosowania. Jeśli sporządzenie listy sprawia ci trudność, zabierz ze sobą opakowania leków albo zrób im wyraźne zdjęcia. Poinformuj również lekarza o lekach, które zostały zalecone, ale których nie przyjmujesz. Wyjaśnij, dlaczego ich nie stosujesz – na przykład z powodu działań niepożądanych, ceny albo problemów z połykaniem. Nie ukrywaj samodzielnego zmniejszania dawek lub odstawiania preparatów. Lekarz potrzebuje prawdziwych informacji, aby ocenić skuteczność i bezpieczeństwo leczenia. Portal Pacjent.gov.pl zaleca przygotowanie pełnego spisu leków i suplementów wraz ze sposobem dawkowania [1, 2]. Nie odstawiaj samodzielnie przepisanych leków przed wizytą, chyba że lekarz wyraźnie zalecił inaczej.

23 Dłużej w zdrowiu Jak przygotować się do wizyty u lekarza? Zbierz wyniki badań i dokumentację Na konsultację warto zabrać dokumenty związane z aktualnym problemem zdrowotnym: ƒ wyniki badań laboratoryjnych, ƒ opisy badań obrazowych, takich jak: RTG, USG, tomografia lub rezonans, ƒ wypisy ze szpitala, ƒ informacje o przebytych operacjach i zabiegach, ƒ zalecenia od innych lekarzy, ƒ dzienniczek pomiarów ciśnienia lub poziomu cukru, ƒ książeczkę szczepień, jeśli może być potrzebna. Dokumenty najlepiej uporządkować od najnowszych do najstarszych. Nie trzeba przynosić całej dokumentacji medycznej gromadzonej przez wiele lat. Najważniejsze są materiały dotyczące obecnego problemu i chorób przewlekłych [1]. Część danych możesz znaleźć na Internetowym Koncie Pacjenta oraz w aplikacji mojeIKP. Dostępna jest tam między innymi historia leczenia, a także informacje o e-receptach, e-skierowaniach, badaniach i wizytach odnotowanych w systemie [3]. Przed konsultacją warto sprawdzić, czy potrzebne informacje są widoczne na koncie. Przypomnij sobie najważniejsze informacje o zdrowiu Lekarz może zapytać o: ƒ rozpoznane choroby przewlekłe, ƒ przebyte operacje i pobyty w szpitalu, ƒ uczulenia, zwłaszcza na leki, ƒ wcześniejsze działania niepożądane leków, ƒ choroby występujące w najbliższej rodzinie, ƒ palenie papierosów i spożywanie alkoholu, ƒ sposób odżywiania, aktywność fizyczną i sen. Odpowiadaj zgodnie z prawdą, również wtedy, gdy pytania dotyczą spraw osobistych lub krępujących. Informacje przekazane lekarzowi są potrzebne do właściwej oceny zdrowia i wyboru bezpiecznego leczenia [1].

24 Dłużej w zdrowiu Jak przygotować się do wizyty u lekarza? Przygotuj pytania do lekarza W gabinecie łatwo zapomnieć o ważnej sprawie, dlatego pytania warto wcześniej zapisać. Możesz zapytać: ƒ Co może być przyczyną moich dolegliwości? ƒ Jakie badania należy wykonać? ƒ Jak mam przyjmować przepisany lek? ƒ Czy lek należy przyjmować przed jedzeniem czy po posiłku? ƒ Jak długo mam go stosować? ƒ Czy nowy lek można łączyć z pozostałymi preparatami? ƒ Jakie działania niepożądane mogą się pojawić? ƒ Co zrobić, jeśli zapomnę przyjąć dawkę? ƒ Po jakim czasie powinna nastąpić poprawa? ƒ Jakie objawy powinny skłonić mnie do pilnego kontaktu z lekarzem? ƒ Kiedy należy zgłosić się na kolejną wizytę? Pacjent ma prawo prosić o wyjaśnienie diagnozy, zaleceń i sposobu leczenia w zrozumiały sposób. Jeżeli nie rozumiesz użytego określenia, poproś lekarza, aby wyjaśnił je prostszymi słowami [1, 2]. Poproś bliską osobę o pomoc Jeśli masz problemy ze słuchem, pamięcią, poruszaniem się albo po prostu stresujesz się konsultacją, rozważ przyjście z zaufaną osobą. Może ona pomóc w przedstawieniu informacji, sporządzeniu notatek i zapamiętaniu zaleceń. Warto wcześniej ustalić, jakiej pomocy oczekujesz. Osoba towarzysząca nie powinna odpowiadać za ciebie, jeżeli możesz zrobić to samodzielnie. Jej zadaniem jest przede wszystkim zapewnienie wsparcia i pomoc w zapamiętaniu najważniejszych informacji. Co zabrać na wizytę? Przed wyjściem sprawdź, czy masz: ƒ dokument tożsamości, ƒ listę przyjmowanych leków i suplementów,

25 Dłużej w zdrowiu Jak przygotować się do wizyty u lekarza? ƒ wyniki badań oraz potrzebną dokumentację, ƒ spis objawów i pytań, ƒ okulary do czytania, ƒ aparat słuchowy, jeśli go używasz, ƒ telefon z dostępem do IKP lub aplikacji mojeIKP, ƒ skierowanie, jeżeli jest wymagane. Warto przybyć około 15 minut wcześniej, szczególnie podczas pierwszej wizyty w danej placówce. Jeżeli nie możesz przyjść, odwołaj termin możliwie szybko. Dzięki temu z wizyty będzie mógł skorzystać inny pacjent [1]. Jak przygotować się do teleporady? Jeżeli konsultacja ma odbyć się telefonicznie lub przez internet, przygotuj: ƒ naładowany telefon, tablet lub komputer, ƒ stabilne połączenie z internetem, ƒ listę leków, objawów i pytań, ƒ wyniki ostatnich pomiarów, na przykład ciśnienia, temperatury lub poziomu cukru, ƒ spokojne miejsce, w którym możesz swobodnie rozmawiać. Lekarz podczas teleporady nie może przeprowadzić pełnego badania, dlatego dokładny opis objawów i podanie aktualnych pomiarów są szczególnie ważne. Jeżeli teleporada okaże się niewystarczająca, lekarz może zalecić wizytę stacjonarną lub wykonanie dodatkowych badań [1]. Podczas wizyty mów konkretnie i rób notatki Na początku rozmowy przedstaw główny problem. Następnie przekaż lekarzowi listę leków, wyniki badań i najważniejsze informacje o stanie zdrowia. Podczas konsultacji: ƒ odpowiadaj szczerze na pytania, ƒ poinformuj o wszystkich uczuleniach, ƒ powiedz o trudnościach w przyjmowaniu leków, ƒ pytaj, gdy czegoś nie rozumiesz,

26 Dłużej w zdrowiu Jak przygotować się do wizyty u lekarza? ƒ zapisuj zalecenia, ƒ poproś o ich wydrukowanie lub zapisanie w systemie, ƒ na zakończenie powtórz własnymi słowami, co masz zrobić. Możesz powiedzieć: „Chcę się upewnić, że dobrze zrozumiałem. Mam przyjmować ten lek dwa razy dziennie po posiłku i zgłosić się na kontrolę za miesiąc, czy tak?”. Takie podsumowanie pozwala od razu wyjaśnić ewentualne nieporozumienia [1]. Po wizycie sprawdź zalecenia Po powrocie do domu przeczytaj notatki i dokumenty otrzymane od lekarza. Upewnij się, że wiesz: ƒ jakie leki i w jakich dawkach masz przyjmować, ƒ czy któryś wcześniejszy lek został odstawiony, ƒ jakie badania należy wykonać, ƒ gdzie i w jakim terminie trzeba się zgłosić, ƒ kiedy powinna odbyć się kolejna konsultacja, ƒ co zrobić w razie pogorszenia stanu zdrowia. Jeżeli zalecenia są niejasne, skontaktuj się z placówką. Nie zmieniaj samodzielnie dawek leków i nie zastępuj ich preparatami poleconymi przez znajomych lub znalezionymi w internecie. Krótka lista kontrolna przed wizytą Wiem, jaki jest główny cel wizyty. Mam zapisane objawy i datę ich pojawienia się. Przygotowałem listę wszystkich leków i suplementów. Mam wyniki badań i potrzebną dokumentację. Zapisałem pytania do lekarza. Mam dokument tożsamości, okulary i aparat słuchowy. Wiem, gdzie odbywa się wizyta i o której godzinie. W razie potrzeby poprosiłem bliską osobę o towarzyszenie.

27 Dłużej w zdrowiu Jak przygotować się do wizyty u lekarza? Dobre przygotowanie nie wymaga wiele czasu, a może sprawić, że rozmowa z lekarzem będzie spokojniejsza, bardziej konkretna i bezpieczniejsza. Najważniejsze informacje najlepiej zapisać na jednej kartce i zabrać ją ze sobą do gabinetu. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji z lekarzem. Źródła: 1. Pacjent.gov.pl, Jak w pełni skorzystać z wizyty; https://pacjent.gov.pl/jak- -w-pelni-skorzystac-z-wizyty. 2. Pacjent.gov.pl, O co pytać lekarza podczas wizyty; https://pacjent.gov.pl/ aktualnosc/o-co-pytac-lekarza-podczas-wizyty. 3. Pacjent.gov.pl, Więcej informacji w mojeIKP; https://pacjent.gov.pl/wiecej- -informacji-w-mojeikp. Wszystkie wykorzystane informacje pochodzą z oficjalnego polskiego serwisu Pacjent.gov.pl: https://pacjent.gov.pl/.

28 Dłużej w zdrowiu Ciśnienie pod kontrolą – jak prawidłowo mierzyć je w domu? Redakcja CIŚNIENIE POD KONTROLĄ – JAK PRAWIDŁOWO MIERZYĆ JE W DOMU? Nadciśnienie tętnicze może przez długi czas nie powodować żadnych wyraźnych dolegliwości. Jednocześnie zwiększa ryzyko udaru mózgu, zawału serca, niewydolności serca, uszkodzenia nerek i pogorszenia wzroku. Problem jest szczególnie istotny w starszym wieku. Z przywołanego w polskich wytycznych badania PolSenior2 wynika, że nadciśnienie występowało u trzech na cztery osoby po 60. roku życia [1]. Regularne mierzenie ciśnienia w domu pozwala ocenić jego wartości w codziennych warunkach oraz sprawdzić skuteczność leczenia. Domowe wyniki mogą być dla lekarza bardziej miarodajne niż pojedynczy pomiar wykonany w gabinecie. Warunkiem jest jednak właściwe przygotowanie i prawidłowe przeprowadzenie badania. Co oznacza wynik pomiaru? Na wyświetlaczu ciśnieniomierza pojawiają się najczęściej trzy wartości: ƒ ciśnienie skurczowe – pierwsza, wyższa liczba; oznacza ciśnienie krwi podczas skurczu serca; ƒ ciśnienie rozkurczowe – druga, niższa liczba; oznacza ciśnienie pomiędzy kolejnymi skurczami serca; ƒ tętno – liczba uderzeń serca na minutę. Jeżeli aparat pokazuje wynik 132/78 mm Hg, liczba 132 oznacza ciśnienie skurczowe, a 78 – rozkurczowe. Skrót „mm Hg” oznacza milimetry słupa rtęci.

29 Dłużej w zdrowiu Ciśnienie pod kontrolą – jak prawidłowo mierzyć je w domu? W pomiarach wykonywanych w domu nadciśnienie może sugerować średnia wartość wynosząca: ƒ co najmniej 135 mm Hg dla ciśnienia skurczowego lub ƒ co najmniej 85 mm Hg dla ciśnienia rozkurczowego [1, 2]. Nie oznacza to, że obie wartości muszą być podwyższone jednocześnie. U seniorów dość często występuje izolowane nadciśnienie skurczowe, w którym podwyższona jest przede wszystkim pierwsza liczba. Nadciśnienia nie należy jednak rozpoznawać na podstawie jednego wyniku. Lekarz bierze pod uwagę średnią z serii prawidłowo wykonanych pomiarów, wyniki uzyskane w gabinecie, stan zdrowia pacjenta oraz – w razie potrzeby – całodobowe monitorowanie ciśnienia. Jaki ciśnieniomierz wybrać? Do wykonywania pomiarów w domu najlepiej wybrać automatyczny ciśnieniomierz naramienny, którego dokładność została sprawdzona w odpowiednich badaniach, czyli urządzenie zwalidowane [1]. Aparaty nadgarstkowe są bardziej wrażliwe na niewłaściwe ułożenie ręki. Mogą być rozwiązaniem dla osób, u których założenie mankietu na ramię jest niemożliwe. Ich używanie warto wcześniej omówić z lekarzem lub pielęgniarką. Przy zakupie urządzenia należy zwrócić uwagę na: ƒ potwierdzoną dokładność ciśnieniomierza, ƒ odpowiedni rozmiar mankietu, ƒ duży i czytelny wyświetlacz, ƒ prostą obsługę, ƒ możliwość zapisywania wyników w pamięci. Listę urządzeń z potwierdzoną dokładnością publikuje między innymi Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego [4].

30 Dłużej w zdrowiu Ciśnienie pod kontrolą – jak prawidłowo mierzyć je w domu? Dlaczego rozmiar mankietu jest ważny? Mankiet powinien być dopasowany do obwodu ramienia. Zakres, dla którego jest przeznaczony, określony jest najczęściej na samym mankiecie, opakowaniu albo w instrukcji urządzenia. Zbyt mały mankiet może zawyżać wynik, natomiast zbyt duży może go zaniżać. Problem może dotyczyć szczególnie osób z bardzo szczupłym albo szerokim ramieniem. W razie wątpliwości warto poprosić lekarza, pielęgniarkę lub farmaceutę o pomoc w dobraniu rozmiaru. Jak przygotować się do pomiaru? Na wartość ciśnienia wpływają między innymi wysiłek, zdenerwowanie, pośpiech, rozmowa, wypita kawa oraz palenie tytoniu. Przed pomiarem należy: ƒ przez co najmniej 30 minut nie pić kawy i nie palić tytoniu, ƒ nie wykonywać pomiaru bezpośrednio po wysiłku fizycznym, ƒ opróżnić pęcherz, ƒ usiąść w spokojnym miejscu, ƒ odpocząć przez co najmniej 5 minut [1, 3]. W czasie odpoczynku i pomiaru nie należy rozmawiać, oglądać emocjonującego programu ani korzystać z telefonu. Badania nie powinno się wykonywać bezpośrednio po szybkim marszu, wejściu po schodach, kąpieli lub silnym zdenerwowaniu. Najpierw trzeba pozwolić organizmowi wrócić do spoczynku. Przyjmij właściwą pozycję Ciśnienie należy mierzyć w pozycji siedzącej. Podczas badania: ƒ plecy powinny być oparte o oparcie krzesła, ƒ obie stopy powinny spoczywać płasko na podłodze, ƒ nie należy zakładać nogi na nogę, ƒ ramię powinno być rozluźnione i podparte, ƒ mankiet powinien znajdować się na wysokości serca, ƒ ręka nie może wisieć swobodnie w dół.

31 Dłużej w zdrowiu Ciśnienie pod kontrolą – jak prawidłowo mierzyć je w domu? Mankiet zakłada się na odsłonięte ramię, a nie na ubranie. Nie należy również mocno podwijać ciasnego rękawa, ponieważ może on uciskać rękę. Dokładne położenie mankietu zależy od modelu urządzenia. Trzeba kierować się oznaczeniem umieszczonym na mankiecie oraz instrukcją producenta. Przewód powinien zwykle przebiegać wzdłuż wewnętrznej części ręki. W czasie pomiaru nie należy mówić, poruszać się ani napinać mięśni [1, 3]. Na której ręce mierzyć ciśnienie? Przy rozpoczynaniu domowej kontroli warto poprosić lekarza lub pielęgniarkę o wykonanie pomiaru na obu ramionach. Jeśli wyniki różnią się, kolejne pomiary wykonuje się zwykle na ramieniu, na którym stwierdzono wyższe wartości [1]. Później należy mierzyć ciśnienie zawsze na tej samej ręce. Ułatwi to porównywanie wyników. Pomiaru nie powinno się wykonywać na ręce z przetoką dializacyjną, znacznym obrzękiem, świeżym urazem ani po niektórych zabiegach operacyjnych. W takich sytuacjach właściwe miejsce pomiaru trzeba ustalić z personelem medycznym. Jeden pomiar to za mało W czasie jednej sesji najlepiej wykonać dwa pomiary, zachowując około minuty przerwy. Oba wyniki należy zapisać. Jeżeli znacząco się od siebie różnią, można wykonać trzeci pomiar, ale nie należy mierzyć ciśnienia bez końca. Pojedynczy wysoki odczyt może być spowodowany stresem, ruchem, rozmową lub nieprawidłową pozycją. Więcej informacji daje seria pomiarów wykonywanych w podobnych warunkach. Ciągłe sprawdzanie ciśnienia w krótkich odstępach może zwiększać niepokój, a przez to dodatkowo podnosić wynik.

32 Dłużej w zdrowiu Ciśnienie pod kontrolą – jak prawidłowo mierzyć je w domu? Jak mierzyć ciśnienie przed wizytą u lekarza? Jeśli lekarz nie zalecił innego postępowania, przed planowaną wizytą lub podczas oceny skuteczności leczenia można wykonywać pomiary przez 7 kolejnych dni: ƒ rano, przed śniadaniem i przed przyjęciem leków obniżających ciśnienie, ƒ wieczorem, o podobnej porze, ƒ po dwa pomiary podczas każdej sesji, w odstępie około minuty [1]. Nie oznacza to, że każda osoba powinna mierzyć ciśnienie dwa razy dziennie przez cały rok. Częstotliwość kontroli należy dopasować do stanu zdrowia i zaleceń lekarza. Dodatkowe pomiary mogą być wskazane po zmianie leczenia, wystąpieniu nowych dolegliwości albo na wyraźne polecenie lekarza. Nie należy natomiast wykonywać pomiaru po każdym zdenerwowaniu czy gorszym samopoczuciu, jeśli prowadzi to do narastania lęku. Prowadź dzienniczek Każdy wynik warto zanotować w papierowym dzienniczku, telefonie albo aplikacji współpracującej z urządzeniem. Należy zapisać: ƒ datę i godzinę pomiaru, ƒ ciśnienie skurczowe, ƒ ciśnienie rozkurczowe, ƒ tętno, ƒ ewentualne dolegliwości, ƒ nietypowe okoliczności, takie jak gorączka, silny ból, stres czy pominięcie leku. Na wizytę warto zabrać dzienniczek oraz – jeśli to możliwe – ciśnieniomierz. Lekarz będzie mógł porównać urządzenie z aparatem używanym w placówce i sprawdzić technikę pomiaru.

33 Dłużej w zdrowiu Ciśnienie pod kontrolą – jak prawidłowo mierzyć je w domu? Najczęstsze błędy Wynik może być nieprawidłowy, jeśli: ƒ mankiet jest za mały, za duży lub założony na ubranie, ƒ ręka nie jest podparta, ƒ mankiet znajduje się poniżej albo powyżej wysokości serca, ƒ plecy lub stopy nie mają podparcia, ƒ nogi są skrzyżowane, ƒ pacjent rozmawia lub porusza się, ƒ pomiar wykonano bez wcześniejszego odpoczynku, ƒ badanie przeprowadzono bezpośrednio po wysiłku lub wypiciu kawy, ƒ wykonano tylko jeden pomiar, ƒ leczenie oceniono na podstawie pojedynczego wyniku. Szczególna ostrożność u seniorów U osób starszych ciśnienie może wyraźnie obniżać się po wstaniu z łóżka lub krzesła. Mogą wtedy pojawić się: ƒ zawroty głowy, ƒ mroczki przed oczami, ƒ nagłe osłabienie, ƒ chwiejność, ƒ omdlenie lub upadek. O takich objawach trzeba powiedzieć lekarzowi. Może on zalecić pomiar ciśnienia w pozycji leżącej lub siedzącej, a następnie po wstaniu. Senior zagrożony upadkiem nie powinien wykonywać takiej próby samodzielnie. Automatyczny ciśnieniomierz może mieć również trudność z dokładnym pomiarem przy nieregularnym rytmie serca, na przykład w przypadku migotania przedsionków. Jeżeli na wyświetlaczu często pojawia się symbol arytmii albo kolejne wyniki znacznie się różnią, należy skonsultować się z lekarzem. Symbol arytmii wyświetlony przez aparat nie jest samodzielnym rozpoznaniem choroby.

34 Dłużej w zdrowiu Ciśnienie pod kontrolą – jak prawidłowo mierzyć je w domu? Co zrobić, gdy wynik jest wysoki? Pojedynczy wysoki wynik nie zawsze oznacza nagłe zagrożenie. Może pojawić się pod wpływem stresu, bólu, wysiłku albo błędu pomiarowego. Jeżeli aparat pokaże bardzo wysoką wartość: ƒ Usiądź spokojnie i oprzyj plecy. ƒ Nie rozmawiaj i nie chodź po mieszkaniu. ƒ Odpocznij przez około 5 minut. ƒ Sprawdź, czy mankiet jest prawidłowo założony. ƒ Powtórz pomiar. Nie wolno samodzielnie przyjmować dodatkowej dawki leku, chyba że lekarz wcześniej dokładnie zalecił, jaki preparat i w jakiej sytuacji należy zastosować. Jeśli ciśnienie nadal wynosi około 180 mm Hg lub więcej dla wartości skurczowej albo 110–120 mm Hg lub więcej dla wartości rozkurczowej, należy pilnie skontaktować się z lekarzem, nocną i świąteczną opieką zdrowotną lub inną placówką medyczną. Sposób dalszego postępowania zależy nie tylko od samego wyniku, lecz także od objawów i ogólnego stanu pacjenta [1]. Kiedy wezwać pogotowie? Należy natychmiast zadzwonić pod numer 112 lub 999, jeśli wysokiemu ciśnieniu towarzyszy: ƒ ból lub ucisk w klatce piersiowej, ƒ duszność, ƒ nagły i bardzo silny ból głowy, ƒ nagłe pogorszenie widzenia, ƒ opadnięcie kącika ust, ƒ osłabienie lub drętwienie ręki, nogi albo jednej strony ciała, ƒ trudność w mówieniu lub rozumieniu wypowiedzi, ƒ nagłe splątanie, ƒ drgawki, ƒ utrata przytomności.

35 Dłużej w zdrowiu Ciśnienie pod kontrolą – jak prawidłowo mierzyć je w domu? Mogą to być objawy udaru mózgu, zawału serca albo innego ostrego uszkodzenia narządów. W takiej sytuacji nie należy czekać na kolejny pomiar ani próbować samodzielnie obniżać ciśnienia [1, 2]. Objawy udaru lub zawału wymagają wezwania pomocy również wtedy, gdy wynik ciśnienia nie jest bardzo wysoki. A jeśli ciśnienie jest zbyt niskie? Nie istnieje jedna wartość, która byłaby niebezpieczna dla każdego seniora. Dla niektórych osób ciśnienie poniżej 100/60 mm Hg może być dobrze tolerowane, u innych może powodować dolegliwości. Z lekarzem należy skontaktować się, jeśli niskim wynikom towarzyszą: ƒ zawroty głowy, ƒ omdlenia, ƒ zaburzenia równowagi, ƒ nietypowa senność, ƒ osłabienie, ƒ pogorszenie widzenia, ƒ upadki. Nie należy samodzielnie odstawiać ani zmniejszać dawek leków, nawet jeśli wynik wydaje się zbyt niski. Nie zmieniaj leczenia bez konsultacji Domowe pomiary pomagają kontrolować leczenie, ale nie zastępują porady lekarskiej. Nie wolno samodzielnie: ƒ zwiększać dawki leku, ƒ zmniejszać dawki, ƒ pomijać tabletek, ƒ odstawiać leczenia, ƒ przyjmować dodatkowego preparatu „na szybkie zbicie ciśnienia”. Prawidłowy wynik często oznacza, że leki działają. Nie jest sygnałem, że można je odstawić.

36 Dłużej w zdrowiu Ciśnienie pod kontrolą – jak prawidłowo mierzyć je w domu? Wartości docelowe ustala lekarz indywidualnie. U seniorów bierze pod uwagę nie tylko wiek, ale również sprawność, występowanie zawrotów głowy i upadków, choroby serca i nerek, cukrzycę oraz przyjmowane leki [1]. Najważniejsze zasady w skrócie Aby uzyskać wiarygodny wynik: ƒ Używaj zwalidowanego ciśnieniomierza naramiennego. ƒ Dopasuj mankiet do obwodu ramienia. ƒ Przez 30 minut przed badaniem nie pij kawy i nie pal tytoniu. ƒ Przed pomiarem odpocznij przez co najmniej 5 minut. ƒ Usiądź wygodnie, oprzyj plecy, stopy i rękę. ƒ Załóż mankiet na odsłonięte ramię, zgodnie z instrukcją. ƒ Nie rozmawiaj ani nie poruszaj się podczas pomiaru. ƒ Wykonaj dwa pomiary w odstępie około minuty. ƒ Zapisuj wyniki. ƒ Nie zmieniaj samodzielnie leczenia. ƒ Bardzo wysokie lub bardzo niskie wyniki konsultuj z lekarzem. ƒ Przy objawach udaru, zawału lub utracie przytomności dzwoń pod numer 112 albo 999. Prawidłowe mierzenie ciśnienia zajmuje tylko kilka minut. Regularnie i spokojnie wykonywane pomiary pomagają lekarzowi dobrać odpowiednie leczenie, a seniorowi – lepiej kontrolować zdrowie i ograniczyć ryzyko groźnych powikłań. Artykuł ma charakter edukacyjny. Nie zastępuje badania, rozpoznania ani indywidualnych zaleceń lekarza. Źródła: 1. Prejbisz A., Dobrowolski P., Doroszko A. i wsp., Wytyczne postępowania w nadciśnieniu tętniczym w Polsce 2024 – stanowisko ekspertów Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego i Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, „Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce”/„Arterial Hypertension”, 2024.

37 Dłużej w zdrowiu Ciśnienie pod kontrolą – jak prawidłowo mierzyć je w domu? Pełny tekst wytycznych: https://journals.viamedica.pl/nadcisnienie_ tetnicze_w_praktyce/article/view/103769. Oficjalna informacja Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego o dostępie do dokumentu: https:// www.nadcisnienietetnicze.pl/aktualnosc/bezplatny-dostep-do-wytycznych-ptntptk-2024. DOI oryginalnej publikacji: https://doi.org/10.5603/ ah.103916. 2. Narodowy Fundusz Zdrowia, Nadciśnienie – choroba, której nie czujesz, materiał opracowany przy współpracy z ekspertami Sekcji Prewencji i Epidemiologii Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, publikacja z 15 maja 2025 r., aktualizacja z 27 lutego 2026 r.; https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/nadcisnienie-choroba-ktorej-nie-czujesz,8779. html. 3. Pacjent.gov.pl – serwis Ministerstwa Zdrowia i Narodowego Funduszu Zdrowia, Nadciśnienie tętnicze nie boli – badaj się regularnie, aktualizacja z 27 maja 2024 r.; https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/nadcisnienie-tetnicze- -nie-boli-badaj-sie-regularnie. 4. Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego, wykaz ciśnieniomierzy z potwierdzoną walidacją; https://www.nadcisnienietetnicze.pl/dla-lekarza/ walidowane-cisnieniomierze.

38 Dłużej w zdrowiu Cholesterol i cukier – co mówią wyniki badań? Redakcja CHOLESTEROL I CUKIER – CO MÓWIĄ WYNIKI BADAŃ? Wyniki badań krwi często zawierają takie określenia, jak: „cholesterol całkowity”, „LDL”, „trójglicerydy” czy „glukoza na czczo”. Liczby mogą budzić niepokój, zwłaszcza gdy obok wyniku pojawia się strzałka albo oznaczenie przekroczenia normy. Nie każdy nieprawidłowy wynik oznacza jednak chorobę. Z drugiej strony, nawet niewielkich odchyleń nie należy lekceważyć. W Polsce z cukrzycą żyje około 3 mln osób [1]. Zaburzenia lipidowe, w tym podwyższone stężenie cholesterolu LDL, należą natomiast do najczęściej występujących czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych wśród Polaków [2]. Ryzyko tych problemów rośnie wraz z wiekiem, dlatego regularne badania są szczególnie ważne u seniorów. Cholesterol nie zawsze jest „zły” Cholesterol jest potrzebny organizmowi między innymi do budowy komórek i produkcji niektórych hormonów. Problem pojawia się wtedy, gdy określonych frakcji cholesterolu jest we krwi za dużo. Pełne badanie, nazywane lipidogramem, obejmuje zazwyczaj: ƒ cholesterol całkowity, ƒ cholesterol LDL, ƒ cholesterol HDL, ƒ trójglicerydy. Najwięcej uwagi poświęca się frakcji LDL. Jej nadmiar sprzyja odkładaniu się złogów w ścianach tętnic, czyli rozwojowi miażdżycy. Z czasem może to zwiększać ryzyko zawału serca, udaru mózgu oraz niedokrwienia kończyn.

39 Dłużej w zdrowiu Cholesterol i cukier – co mówią wyniki badań? HDL jest potocznie nazywany „dobrym cholesterolem”, ponieważ uczestniczy w usuwaniu cholesterolu z tkanek. Nie oznacza to jednak, że wysoki HDL całkowicie równoważy zbyt wysoki LDL. W ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego najważniejszy pozostaje przede wszystkim poziom LDL oraz ogólny stan zdrowia pacjenta [2]. Jak odczytać lipidogram? Orientacyjne wartości lipidogramu przedstawiają się następująco: Parametr Wartość pożądana Cholesterol całkowity poniżej 190 mg/dl Trójglicerydy na czczo poniżej 150 mg/dl HDL u mężczyzn powyżej 40 mg/dl HDL u kobiet powyżej 45 mg/dl W przypadku LDL nie istnieje jedna prawidłowa wartość dla wszystkich. Docelowy wynik zależy od indywidualnego ryzyka chorób serca i naczyń. Według polskich wytycznych celem może być: ƒ poniżej 115 mg/dl u osoby z małym ryzykiem, ƒ poniżej 100 mg/dl przy umiarkowanym ryzyku, ƒ poniżej 70 mg/dl przy dużym ryzyku, ƒ poniżej 55 mg/dl przy bardzo dużym ryzyku sercowo-naczyniowym [2]. Do grupy bardzo dużego ryzyka należą między innymi osoby po zawale lub udarze, z rozpoznaną miażdżycą albo niektórymi powikłaniami cukrzycy. Oznacza to, że wynik LDL wynoszący 90 mg/dl może być odpowiedni dla jednej osoby, a zbyt wysoki dla pacjenta po zawale. Wiek sam w sobie nie jest powodem, aby rezygnować z leczenia podwyższonego cholesterolu. U seniora lekarz uwzględnia jednak także: sprawność, inne choroby, przyjmowane leki i możliwe działania niepożądane.

Made with FlippingBook

RkJQdWJsaXNoZXIy MTMwMjc0Nw==