Nietrzymanie moczu a codzienne funkcjonowanie – jak poprawić komfort życia seniora z inkontynencją?

Czym jest nietrzymanie moczu i jak się je klasyfikuje?

Nietrzymanie moczu to stan, w którym u pacjenta odnotowuje się wycieki moczu, niezależne od jego woli. W zależności od charakteru dolegliwości, wyróżnia się kilka podstawowych rodzajów inkontynencji, a w tym:

• wysiłkowe nietrzymanie moczu, w którym do wycieku dochodzi podczas zwiększenia ciśnienia w jamie brzusznej – na przykład przy kaszlu, kichaniu, śmiechu, podnoszeniu ciężaru, wstawaniu z krzesła czy aktywności fizycznej. Często wiąże się z osłabieniem mięśni dna miednicy i struktur podtrzymujących pęcherz oraz cewkę moczową;
• naglące nietrzymanie moczu, dla którego charakterystyczne jest nagłe, trudne do powstrzymania parcie na mocz oraz następujący po nim, niemożliwy do kontroli wyciek – zanim senior zdąży dotrzeć do toalety. Objaw ten często występuje w przebiegu nadreaktywności pęcherza;
• mieszane nietrzymanie moczu, które łączy objawy wysiłkowego i naglącego NTM. Wyciek może więc pojawiać się zarówno podczas wysiłku, jak i w związku z nagłym parciem;
• nietrzymanie moczu z przepełnienia, które oznacza, że pęcherz nie opróżnia się prawidłowo i stopniowo się przepełnia. Mocz zazwyczaj wycieka małymi porcjami, a przyczyną tego zjawiska mogą być między innymi przeszkody w odpływie moczu lub zaburzenia pracy pę

W praktyce często mówi się również o trzech stopniach nasilenia nietrzymania moczu: lekkim, średnim i ciężkim. I tak:

• lekkie NTM oznacza zwykle niewielkie, sporadyczne wycieki – na przykład podczas kichania, kaszlu lub wysiłku. W takiej sytuacji, dla zachowania pełnego komfortu pacjenta, zazwyczaj wystarczają niewielkie wkładki lub podpaski urologiczne;
• średnie NTM wiąże się z częstszymi wyciekami, które mogą występować zarówno w dzień, jak i w nocy. Senior potrzebuje wówczas większych wkładów, majtek chłonnych lub innych wyrobów dopasowanych do płci i budowy ciała;
• ciężkie NTM oznacza znaczne, częste oraz obfite wycieki, które zazwyczaj utrudniają samodzielne wykonywanie codziennych czynności. W zależności od sytuacji, konieczne może być stosowanie produktów o wysokiej chłonności – w tym pieluchomajtek oraz, dla zabezpieczenia powierzchni – również podkładów higienicznych.

Jakie są przyczyny nietrzymania moczu u seniorów?

U osób starszych inkontynencja często ma charakter wieloczynnikowy – w praktyce oznacza to, że kilka problemów zdrowotnych lub związanych ze stylem życia wpływa jednocześnie na zaburzenie funkcjonowania układu moczowego. Wśród tych przyczyn wyróżnia się:

• osłabienie mięśni dna miednicy (MDM), podtrzymujących znajdujące się w jej obrębie narządy i biorące udział w procesie kontroli oddawania moczu. Wraz z wiekiem, a także wskutek mniejszej aktywności fizycznej, przebytych operacji, chorób czy zmian hormonalnych, ich siła i koordynacja mogą się pogarszać. U niektórych seniorów problemy z kontynencją powoduje z kolei nie osłabienie, ale nadmierne napięcie lub trudność w prawidłowym rozluźnianiu MDM;
• zmiany hormonalne – szczególnie u kobiet po menopauzie spadek poziomu estrogenów wpływa na tkanki układu moczowo-płciowego. Może powodować ich większą suchość, zmniejszenie elastyczności i podatność na podrażnienia, a u części kobiet również nasilenie objawów ze strony dolnych dróg moczowych;
• choroby neurologiczne i neurodegeneracyjne, które mogą zaburzać komunikację pomiędzy mózgiem, rdzeniem kręgowym i pęcherzem. Problemy z kontrolą oddawania moczu mogą pojawiać się, przykładowo, po udarze mózgu, w przebiegu choroby Parkinsona, stwardnienia rozsianego czy innych zaburzeń neurologicznych;
• przerost prostaty – powiększony gruczoł krokowy utrudnia swobodny odpływ moczu. Pęcherz może wówczas nie opróżniać się całkowicie, co sprzyja częstomoczowi, parciom oraz nietrzymaniu moczu z przepełnienia. Objawów nie należy bagatelizować, ponieważ zarówno zaburzenia oddawania moczu, jak i rozrost prostaty wymagają oceny lekarskiej;
• przyjmowanie niektórych leków – w tym leków moczopędnych, uspokajających czy stosowanych w leczeniu innych chorób przewlekłych. Nie oznacza to oczywiście, że należy samodzielnie odstawiać przyjmowane preparaty – jeśli po rozpoczęciu leczenia pojawiły się lub nasiliły problemy z trzymaniem moczu, należy omówić to z lekarzem;
• przewlekłe zaparcia, nieprawidłowe nawyki toaletowe i infekcje dróg moczowych – zaleganie stolca może zwiększać nacisk na pęcherz i wpływać na jego funkcjonowanie. Znaczenie ma również zbyt długie wstrzymywanie moczu, nieprawidłowe parcie podczas wypróżniania czy chodzenie do toalety „na zapas” bez wyraźnej potrzeby. Z kolei infekcjom układu moczowego towarzyszą zwykle częstomocz, parcia i popuszczanie.

Fizjoterapia mięśni dna miednicy, zmiana nawyków toaletowych i zabiegi dla seniorów z inkontynencją

Nietrzymanie moczu u seniorów można, a przede wszystkim – należy leczyć. Wiele osób starszych uważa, że popuszczanie jest nieuniknioną konsekwencją wieku i nie da się z nim nic zrobić – tymczasem odpowiednio prowadzona terapia może zmniejszyć liczbę wycieków i poprawić jakość życia. Duże znaczenie ma również wsparcie rodziny i opiekunów – spokojna rozmowa, zapewnienie o akceptacji i pomoc w znalezieniu odpowiedniego leczenia mogą sprawić, że osoba z inkontynencją odzyska poczucie bezpieczeństwa i chętniej będzie podejmować aktywność poza domem. W zależności od sytuacji seniora warto rozważyć:

• zmianę nawyków toaletowych i codziennych zachowań. Pomocne będzie ustalenie regularnego rytmu korzystania z toalety, odpowiednio wczesne reagowanie na parcie oraz zapewnienie łatwego dostępu do łazienki. W przypadku seniorów z ograniczoną sprawnością warto zadbać również o odpowiednią wysokość toalety, dobre oświetlenie i możliwość szybkiego zdjęcia odzieży. Pacjent powinien unikać długotrwałego przesiadywania w toalecie, intensywnego parcia czy załatwiania się „na zapas”;
• dietę zapobiegającą zaparciom i wdrożenie aktywności fizycznej. Jadłospis powinien być bogaty w błonnik, a ilość płynów należy dopasować do stanu zdrowia seniora i zaleceń lekarza. Regularny, dostosowany do możliwości ruch pomaga utrzymywać ogólną sprawność i wspiera prawidłową pracę układu pokarmowego, zmniejszając ryzyko zaparć;
• fizjoterapię uroginekologiczną i urologiczną. Specjalista ocenia sposób pracy mięśni dna miednicy, ich siłę, wytrzymałość, możliwość napięcia i rozluźnienia, a następnie dobiera indywidualny program ćwiczeń. W przypadku wysiłkowego lub mieszanego NTM u kobiet nadzorowany trening mięśni dna miednicy jest zalecany jako leczenie pierwszego wyboru i powinien być prowadzony przez odpowiednio przygotowanego specjalistę. Po instruktażu fizjoterapeuty senior może kontynuować trening samodzielnie, zgodnie z przygotowanym planem;
• specjalistyczne zabiegi wzmacniające lub wspierające pracę mięśni dna miednicy. W wybranych przypadkach fizjoterapeuta może wykorzystać dodatkowe metody, takie jak biofeedback czy elektrostymulacja. Nie są one jednak rozwiązaniem dla każdego pacjenta i nie powinny zastępować prawidłowej diagnostyki oraz aktywnego treningu, jeśli senior jest w stanie samodzielnie wykonywać skurcz mięśni;
• leczenie farmakologiczne lub zabiegi chirurgiczne – jeśli są potrzebne. W przypadku niektórych rodzajów inkontynencji lekarz może zalecić farmakoterapię, a gdy nie przynosi ona poprawy, w wybranych sytuacjach rozważa się także leczenie zabiegowe. Rodzaj procedury zależy od przyczyny NTM i stanu pacjenta. Szczególnie u osób starszych decyzja powinna uwzględniać choroby współistniejące, sprawność oraz potencjalne korzyści i ryzyko.

Jak dobrać produkty na nietrzymanie moczu, by poprawić komfort życia seniora?

Odpowiednio dobrane zaopatrzenie higieniczne jest ważnym elementem codziennego funkcjonowania osoby z inkontynencją. Nowoczesne wyroby chłonne są coraz bardziej dyskretne i wygodne, dobrze dopasowują się do ciała, szybko wchłaniają mocz oraz pomagają ograniczyć nieprzyjemny zapach, dzięki czemu senior może z większą pewnością uczestniczyć w ulubionych aktywnościach. Przy wyborze odpowiedniego produktu warto zwrócić uwagę przede wszystkim na:

• dobór odpowiedniego stopnia chłonności produktu do stopnia inkontynencji u seniora. Przy lekkim NTM odpowiednie będą wkładki lub podpaski urologiczne, natomiast przy większych wyciekach lepsze rozwiązanie to wybór majtek chłonnych. Przy ciężkim NTM warto z kolei zaopatrzyć się w pieluchomajtki o wysokiej chłonności. Ważne jest, aby nie wybierać zbyt grubych produktów przy lekkim NTM (wyrób może być niepotrzebnie niewygodny) oraz byt lekkich i cienkich przy cięższej inkontynencji – produkt o niewystarczającej chłonności nie zapewni bowiem odpowiedniej ochrony;
• płeć pacjenta. Dostępne obecnie na rynku wyroby chłonne są projektowane z uwzględnieniem różnic anatomicznych kobiet i mężczyzn. Produkty dopasowane do budowy ciała mogą skuteczniej chronić miejsca szczególnie narażone na wyciek, a jednocześnie zapewniać większą wygodę podczas poruszania się;
• precyzyjny dobór rozmiaru. Za mały produkt może uciskać, powodować dyskomfort, podrażniać skórę i nie zapewniać odpowiedniej ochrony. Zbyt duży wyrób będzie z kolei przesuwać się podczas chodzenia lub zmiany pozycji, tworząc szczeliny, przez które mocz może się wydostawać. Rozmiar powinien być dobrany przede wszystkim do obwodu bioder lub talii, zgodnie z tabelą producenta.

Więcej informacji dotyczących nietrzymania moczu o osób starszych oraz doboru zaopatrzenia higienicznego dla osób z inkontynencją (w tym możliwości refundacji) dostępnych jest w poradniku i na stronie aptekaolmed.pl.